VAI TRÒ PHÓ TẾ

Phó Tế được gọi để phục vụ. Danh từ “Phó Tế” đến từ gốc Hy Lạp, diakonia, có nghĩa là phục vụ. Trong năm thế kỷ đầu, chức Phó Tế đã hiện diện và phục vụ khắp nơi trong Giáo Hội. Với những lý do khác nhau, vai trò Phó Tế giảm dần và biến mất trong Giáo Hội Công Giáo La-Mã ở Phương Tây. Chỉ còn lại chức Phó Tế Chuyển Tiếp, “Transitional Deacon,” ban cho các đại chủng sinh trước khi truyền chức linh mục. Vào thời Công Đồng Tren-tô (1545-1563), đã kêu gọi hồi phục lại chức Phó Tế Vĩnh Viễn trong toàn thể Giáo Hội. Mãi hơn bốn trăm năm sau, Công Đồng Vatican II mới quyết định tái lập chức Phó Tế như là một cấp trật riêng và vĩnh viễn của phẩm trật trong Giáo Hội La-Mã (khác với vai trò phó tế chuyển tiếp để tiến tới bậc linh mục). Trong khi các đại chủng sinh đã được truyền chức phó tế chuyển tiếp, tiếp tục học để được truyền chức linh mục, thì tại Hoa Kỳ (2011) đã có hơn 13,000 Phó Tế đang trong bậc Vĩnh Viễn. Không có sự khác biệt gì về dấu ấn bí tích hay chức năng giữa Phó Tế Vĩnh Viễn và Phó Tế Chuyển Tiếp.

Tuy nhiên, trong Giáo Hội Công Giáo Đông Phương chức phó tế là một cấp trật riêng và vĩnh viễn, được liên tục duy trì từ thời các Thánh Tông Đồ cho đến ngày hôm nay. Chức phó tế có một vị thế rõ ràng trong đời sống của các Giáo Hội Công Giáo Đông Phương. Chúng ta có thể học hỏi nhiều điều từ Giáo Hội anh em Đông Phương, để phát huy lối sống và các thừa tác vụ của phó tế trong Giáo Hội Phương Tây như một phẩm trật của Giáo Sĩ được tấn phong để phục vụ, giống như linh mục luôn miệt mài lao tác cho vinh quang Thiên Chúa qua sứ mệnh phục vụ dân Người.

Chức Phó Tế Vĩnh Viễn là bậc đầu tiên của Hàng Giáo Sĩ Triều thuộc Điạ Phận, nhưng không phải là bậc linh mục hoặc bậc giám mục. Người phó tế không còn là giáo dân nhưng là một giáo sĩ. Như tất cả các giáo sĩ, phó tế tham dự vào ba thừa tác vụ của Đức Giêsu Kitô; phục vụ tại bàn thờ, công bố Phúc Âm và rao giảng Lời Chúa, hiến thân cho những công việc bác ái. Phó Tế đại diện cho “Đức Kitô, Người Phục Vụ,” trong ơn gọi của mình.

Phó Tế Vĩnh Viễn làm gì?

Trong Phụng Vụ Thánh Lễ, có một số nghi thức thuộc nhiệm vụ của thầy Phó Tế, bao gồm: xướng Kinh Thương Xót, công bố Phúc Âm, đọc các Ý Nguyện Giáo Dân, chuẩn bị bàn thánh trước khi đón nhận lễ phẩm dâng tiến, chuẩn bị chén Thánh, cùng nâng chén Thánh với chủ tế, mời cộng đoàn Chúc Bình An, cho giáo dân rước lễ, lau và tráng chén Thánh sau rước lễ, xướng lời kết lễ giải tán dân chúng.

Trong một nghi thức mang nhiều ý nghĩa nhất, nhưng ít được để ý đến vì được làm trong thinh lặng, đó là khi chuẩn bị chén rượu thánh cho Hy Lễ Tạ Ơn. Vị Phó Tế đổ một giọt nước vào trong rượu, ngài dâng lời cầu nguyện không chỉ cho riêng mình, nhưng cho hết thảy mọi người: “Nhờ mầu nhiệm nước hoà chung với rượu, xin cho chúng con được thông phần bản tính Thiên Chúa của Đấng đã đoái thương chia xẻ thân phận làm người.” Biểu tượng hòa một vài giọt nước lã vào rượu nồng thơm ngon để trở nên Máu Thánh Đức Kitô, nói lên sự biến đổi hoàn toàn được hứa ban trong chúng ta qua bí tích Thánh Thể và việc làm của Chúa Thánh Thần.

Phong tục phụng vụ trong giáo hội đã tỏ lộ rõ vai trò phó tế khác biệt với linh mục và giáo dân. Thí dụ, tu phục phụng vụ riêng cho phó tế gồm có: aó thụng dài màu trắng, dây cột ngang lưng, dây bí tích stô-la, và áo lễ phó tế dalmatic. Giáo dân nhận ra một phó tế vì dây bí tích stô-la được mang chéo nơi vai trái, khác với dây bí tích của linh mục được khoác từ cổ chạy thẳng xuống

Vai Trò Phó Tế ngoài Thánh Lễ Chủ Nhật

Ngoài phần phụ lễ với linh mục trong Thánh Lễ Chủ Nhật, phó tế được phép phụ giúp Cha Sở họ đạo: ban phép Rửa Tội, cử hành bí tích Hôn Phối, chủ sự các nghi thức về Tang Lễ (ngoài Thánh Lễ An Táng), chủ tọa các giờ kinh nguyện bao gồm Phụng Vụ Lời Chúa, kinh Sáng, kinh Chiều (giờ Kinh Thần Vụ), đem “của ăn đàng” cho người hấp hối, và cử hành nghi thức cho Rước Lễ ngoài Thánh Lễ và Phụng Vụ Lời Chúa khi không có sự hiện diện của linh mục.

Các phó tế không được phép cử hành các Bí Tích sau đây (các thừa tác vụ thánh này thuộc đặc quyền của bậc linh mục):

Vai Trò Phó Tế bên ngoài bổn phận về Phụng Vụ

Ngoài bổn phận về Phụng Vụ, vị Phó Tế Vĩnh Viễn còn có những vai trò khác nhau tùy theo nhu cầu của giáo xứ mà họ đang phục vụ, bao gồm:

Phó Tế không được trả lương cho những thời giờ và công việc mục vụ mà họ phục vụ cho Thiên Chúa và Giáo Hội. Các Phó Tế tự lo cho bản thân mình như mọi người, qua việc làm hàng ngày, hoặc sống bằng lương bổng hưu trí. Theo luật của Giáo Phận San Jose, các Phó Tế Vĩnh Viễn được yêu cầu phục vụ tối thiểu 10 giờ một tuần không trả lương.

Trách nhiệm của một phó tế có thể bao gồm: giảng trong mọi Thánh Lễ Chủ Nhật một lần trong tháng, cử hành Bí Tích Rửa Tội, cử hành và chứng giám Bí Tích Hôn Phối khi có lời yêu cầu, chủ sự các giờ kinh trong Tang Lễ, phát triển và duy trì thừa tác vụ thăm viếng đọc kinh cầu nguyện cho bệnh nhân tại gia, cổ võ việc giảng dậy về Công Bằng Xã Hội Kitô Giáo, Cố Vấn Thiêng Liêng cho Hội Bác Ái St. Vincent de Paul, hướng dẫn tĩnh tâm “thao luyện nhẹ nhàng” theo Linh Đạo Thánh I-Nhã. Chúng ta thấy, đây không phải là ơn gọi dành cho những tâm hồn nhút nhát.

 

Vì mang trong mình Chức Thánh, người phó tế được chính Đức Kitô gửi đi chăm lo dân thánh của Thiên Chúa. Tâm điểm cuộc sống của người phó tế là Bí Tích ThánhThể. Với tâm hồn được đốt cháy bằng cầu nguyện, họ được mời gọi thực hành những cảm nhận phong phú nội tâm qua việc làm. Giống như mọi giáo sĩ, họ được nuôi dưỡng bằng những giờ Kinh Thần Vụ và thói quen xét mình sám hối trong ngày.

Đa số Phó Tế Vĩnh Viễn có đời sống gia đình và con cái, họ được gọi sống làm chứng cho những ân sủng của Bí Tích Hôn Nhân, và tính chất thiêng liêng của một gia đình đã được thánh hiến. Họ có bổn phận “trở nên nhân chứng cho sự thánh thiện của đời sống hôn nhân và gia đình.” Hơn thế nữa, Giáo Hội sẽ không truyền chức thánh cho người chồng khi không có sự đồng ý của người vợ. Người đàn ông có gia đình được truyền chức phó tế vĩnh viễn trong Hội Thánh Công Giáo, cam kết chu toàn bổn phận gia đình của mình, đó là lời hứa đầu tiên qua sự chúc lành của Giáo Hội.

Thêm một điều khác biệt quan trọng trong ơn gọi sống làm chứng nhân, vì là giáo sĩ sống giữa thế gian, nên phó tế thường bị thu hút vào những công việc từ thiện và công bằng xã hội. Từ bàn thánh, người Phó Tế đi vào thế gian trong lối sống tiên tri, mang Đức Kitô đến với những ai khao khát Đấng ban sự sống của chính Mình, và tiếp tục ao ước tìm đến Thân Xác Thánh của Người, là Giáo Hội.

Vì thường xuyên dấn thân trong việc đời, người phó tế vĩnh viễn không có “bổn phận” mặc y phục tu sĩ như các phó tế chuyển tiếp hoặc như bậc linh mục. Nhưng một người phó tế vĩnh viễn có quyền mặc áo tu sĩ với cổ trắng nếu người ấy muốn. Trong địa phận của chúng ta, đa số các phó tế vĩnh viễn chọn không mặc y phục tu sĩ theo truyền thống cổ trắng La-Mã để tránh sự hiểu lầm cho giáo dân.

Để tóm tắt, phó tế đôi khi được diễn tả như một nhịp cầu giữa bậc giáo dân (vì họ đến từ đó) và bậc giáo sĩ (mà họ đang thuộc về bây giờ). Ngay từ khi bắt đầu chương trình huấn luyện, người phó tế được đào tạo để làm nẩy sinh lòng nhiệt thành nơi tha nhân, giúp họ dấn thân và cam kết hơn vào trong sứ mệnh của Giáo Hội.

Pt Gioan Vũ Ngọc Hiến

© 2015 photevnusa.org